W ostatnim artykule pokazałam, że nie trzeba szukać adaptogenów na drugim końcu świata, aby skutecznie wspierać organizm w stresie, osłabieniu i przewlekłym przeciążeniu. Rośliny rosnące bliżej nas – w Europie i Azji Środkowej – często są lepiej przebadane, łatwiej dostępne i czystsze, a ich działanie doskonale wpisuje się w ajurwedyjskie rozumienie równowagi dosz.
Poniżej przedstawiam kilka kolejnych przykładów roślin o działaniu adaptogennym wraz z ich właściwościami, wskazaniami oraz ujęciem ajurwedyjskim.
Opisy mają charakter edukacyjny i opierają się na klasycznej fitoterapii oraz ajurwedzie, pokazując, jak te rośliny mogą wspierać organizm w sposób holistyczny.
Traganek mongolski (Astragalus mongholicus) oraz
Traganek szerokolistny (Astragalus glycyphyllos)
Surowiec: korzeń pozyskiwany z roślin min 3-4 letnich
Rasa: słodka
Virja: rozgrzewająca
Wpływ na dosze: pacyfikuje watę i pittę; wzmaga kaphę
Działanie: wspomagające prawidłowe działanie układu odpornościowego;
neutralizujące toksyny w organizmie, wspomagające serce i układ krążenia,
zapobiegające infekcjom dróg oddechowych, przeciwbakteryjne, obniżające ciśnienie
krwi, moczopędne, przeciwcukrzycowe, hepatoprotekcyjne, przeciwzapalne,
krwiotwórcze, wzmacniające, adaptogenne, przeciwnowotworowe, przeciwwirusowe
Wskazania: biegunka przewlekła i nawracająca, przewlekły nieżyt żołądka, obecność
krwi w stolcu, choroby przewlekłe wątroby, nadciśnienie tętnicze, krwawienia i
krwotoki wewnętrzne, cukrzyca typu II, zapalenie nerek, skąpomocz, wyniszczenie
organizmu po radioterapii/chemioterapii, rekonwalescencja po zabiegach/chorobach
przewlekłych, przeziębienia/grypa/grypopodobne; ropiejące rany i owrzodzenia;
ropne zapalenie skóry, zewnętrzne oparzenia, odleżyny, obfite miesiączki, plamienia,
krwotoki między okresami, AIDS (w leczeniu pomocniczym), jest skuteczny przy
wielu objawach neuroboreliozy np. mrowienie, paraliże, drętwienia;
Główna substancja czynna: pochodne kwercetyny kemferolu i izoramnetyny
Synergia: dzięgiel chiński (zwiększa wchłanianie substancji bioaktywnych
traganka); różeniec, eleuterokok, cytryniec chiński
Interakcje: osłabia działanie immunosupresantów; leki przeciwzakrzepowe, leki
przeciwpłytkowe, leki antydepresyjne
Dawkowanie: 9–30 g (zwykle 10 g), odwar 20 minut; 30–60 g pod kontrolą lekarza
Przeciwwskazania: ciąża, choroby autoimmunologiczne
Rokitnik zwyczajny (Hippophae rhamnoides)
Surowiec: owoc, nasiona
Rasa: kwaśny
Virja: rozgrzewająca
Wpływ na dosze: pacyfikuje kaphę i watę; wzmaga pittę
Działanie: odżywcze, rewitaminizujące (wit A, karotenoidy, wit C, tokoferole),
pobudzające wydzielanie i pracę żołądka, przeciwbiegunkowe, przeciwkaszlowe,
przeciwkrwotoczne, ściągające, przeciwzapalne, przeciwbakteryjne,
immunostymulujące
Wskazania: Olej rokitnikowy tłoczony z owoców jest jednym z najdroższych olejów
świata, zawiera bardzo dużo wit E; Na Wschodzie wykorzystywany szeroko do
leczenia stanów zapalnych narządów płciowych i gruczołów sutkowych. Stosowany
poprzez irygacje dopochwowe lub specjalne globulki; niestrawność, brak apetytu,
szkorbut, zapalenie dziąseł, rekonwalescencja po
zabiegach/chorobach/radioterapii/chemioterapii, grypa i infekcje grypopodobne,
nawracające infekcje dróg oddechowych, kaszel, żylaki kończyn dolnych, zaburzenia
miesiączkowania.
Główna substancja czynna: flawonoidy, kwasy organiczne (głównie kwas
maleinowy i szczawiowy), wolne aminokwasy; w oleju kwas palmitynowy i
palmitynowo-olejowy
Synergia: imbir, kurkuma
Interakcje: leki hipotencyjne (obniżające ciśnienie) i przeciwzakrzepowe (nasila ich
działanie), leki/suplementy/zioła zawierające dużą ilość wit C (duża ilość kwasu
szczawiowego we krwi)
Dawkowanie: 1–1,5 g oleju rokitnikowego dziennie w kapsułkach. Zewnętrznie do
smarowania skóry, paznokci, błon śluzowych, w tym również narządów płciowych.
Sok ze świeżych owoców 5–15 ml 2–3 × dziennie; odwar z łyżki stołowej suszonych
owoców na 250 ml wody
Przeciwwskazania: wrzody żołądka i/lub dwunastnicy, kamienie nerkowe
Czystek kreteński (Cistus creticus)
Surowiec: wysuszone liście
Rasa: gorzki, cierpki
Virja: wychładzająca
Wpływ na dosze: pacyfikuje pittę i kaphę, wzmaga watę
Działanie: antyoksydacyjne (polifenole), odtruwające, immunostymulujące,
przeciwwirusowe, chroni i uszczelnia naczynia krwionośne, przeciwhistaminowe,
wspomagająco jeśli chodzi o prawidłową odpowiedź przeciwzapalną,
przeciwnowotworowe (we wspomagającym leczeniu nowotworów można stosować
olejek eteryczny, albo frakcję żywicową lub żywicowo-olejkową); żywica działa lekko
przeciwbólowo, wykrztuśnie, odkażająco, powlekająco, pobudzająco na
miesiączkowanie, przeciwnerwicowo, żółciopędnie i przeciwzapalnie
Wskazania: zakażenie boreliozą, zapalenie gardła i oskrzeli, chrypka, zapalenie
krtani, przeziębienie, angina, zapalenie płuc i oskrzeli, infekcje układu moczowego,
bóle stawów, rekonwalescencja po przebytych chorobach, radio i chemioterapii
Główna substancja czynna: liście i łodygi wszystkich gatunków zawierają
brązową żywicę składającą się głównie z terpenów, w tym szczególnie diterpenów
labdanowych; manjol w olejku eterycznym; nie rozpuszczają się w wodzie
Synergia: witamina E
Interakcje: nie łącz z pożywieniem
Dawkowanie: czystek należy pić codziennie min. 4 tygodnie żeby doświadczyć
pozytywnych efektów. Jeśli chcesz skorzystać z właściwości żywicy wybierz nalewkę
(najlepiej 1:1) – 1–3 ml dziennie
Przeciwwskazania: alergia, ciąża, karmienie piersią
Szczodrak krokoszowaty (Leuzea carthamoides, Rhaponticum carthamoides)
Surowiec: kłącze i korzeń
Rasa: słodka
Virja: wychładzająca
Wpływ na dosze: pacyfikuje wszystkie dosze
Działanie: antyoksydacyjne, przeciwgrzybicze, przeciwbakteryjne, przeciwzapalne,
hepatoochronne, hipoglikemiczne, adaptogenne, stymulujące, przeciwdziałające
impotencji, wspomagające rekonwalescencję, wspomagające układ nerwowy,
łagodzące nerwice, wspomagające w stanach depresyjnych, zwiększające przyrost
masy mięśniowej i wzmacniające mięśnie, przyśpieszające regenerację po treningu
Wskazania: przewlekły stres, zmęczenie, impotencja, problemy z libido,
niepłodność, obniżona odporność, intensywne uprawianie sportu, schizofrenia,
choroby demencyjne, szybkie starzenie się organizmu, osoby wychudzone,
wyniszczone chorobami
Główna substancja czynna: ekdysteroidy (działanie anaboliczne; grupa
triterpenów)
Synergia: liść damiany, rozmaryn, ogórecznik lekarski
Interakcje: to silny adaptogen nie łącz ze środkami pobudzającymi oraz
anabolikami
Dawkowanie: spożywaj w postaci ekstraktu wodno-alkoholowego lub odwaru
(jedną łyżeczkę rozdrobnionego korzenia szczodraka krokoszowatego zalać jednym
litrem wody i gotować ok. 10 minut. Po tym czasie całość odstawić, po pół godzinie
nadaje się już do picia. Napar należy spożywać 2 razy dziennie w ilości ok. 250 ml
przed posiłkiem).
Przeciwwskazania: kapha vikriti (krokosz ma działanie anaboliczne)
Tarczyca bajkalska (Scutellaria baicalensis)
Surowiec: korzeń
Rasa: gorzki, słodki
Virja: wychładzająca
Wpływ na dosze: pacyfikuje watę i pittę, wzmaga kaphę
Działanie: przeciwzapalne, przeciwwirusowe, przeciwnowotworowe i
przeciwutleniające, uspokajające, obniżające poziom cholesterolu we krwi,
ochraniające miąższ wątroby, żółciotwórcze, przeciwgorączkowe, przeciwalergiczne,
uspokajające płód w łonie matki, hamujące krwawienia
Wskazania: surowiec wskazany przede wszystkim dla osób starszych; przewlekłe
schorzenia wątroby, ostre zapalenia pęcherzyka żółciowego, żółtaczka, biegunka,
nieżyt jelit, zapalenie trzustki, choroby przebiegające z gorączką, przeziębienie,
choroby grypopodobne, miażdżyca tętnic, duszności, astma oskrzelowa,
nagromadzenie toksyn we krwi
Główna substancja czynna: bajkalina
Synergia: koenzym Q10
Interakcje: tarczyca nasila działanie leków przeciwzakrzepowych,
przeciwpłytkowych, może prowadzić do nasilenia leków hipotensyjnych i
przeciwcukrzycowych
Dawkowanie: profilaktycznie kuracja 50–100 mg przez okres 2 miesięcy. Dawka
lecznicza uzależniona od przypadku.
Przeciwwskazania: ciąża, karmienie piersią, cukrzyca, alergia
Podsumowanie
Europejskie adaptogeny pokazują, że siła regeneracji i odporności nie musi pochodzić z daleka. Rośliny rosnące bliżej naszego klimatu doskonale wpisują się w ajurwedyjne rozumienie dosz, rytmu i indywidualnych potrzeb organizmu.
Ich działanie nie polega na stymulowaniu „na siłę”, ale na przywracaniu równowagi – zarówno na poziomie fizycznym, jak i energetycznym. Warto uczyć się patrzeć na fitoterapię nie przez pryzmat egzotyki, lecz jakości, dopasowania i świadomego stosowania 🌿